Bolum 2: Borsalar, Hisseler ve Piyasa Islemciliğinin Yukselisi
Buyuk girisimlerin sorunu
Gemiler, madenler, demiryollari, fabrikalar ve kuresel ticaret cogu kisinin tek basina saglayabileceginden daha fazla sermaye gerektiriyordu. Buyuk projeler riskli ve pahaliydi. Yatirimcilar her yolculugu veya depoyu bizzat yonetmeden riski paylasacak bir yola ihtiyac duydu. Cevap hisseydi: bir isletmenin veya girisimin bir parcasina iliskin hak.
Anonim ortakliklar: risk bolunebilir oldu
Anonim ortakliklar cok sayida yatirimcinin buyuk bir girisimin kucuk parcalarina sahip olmasini sagladi. Bir sefer basarili olursa kar paylasilabiliyordu. Basarisiz olursa zarar her yatirimcinin pozisyonuyla sinirli kalabiliyordu. Bu buyuk bir finansal icatti. Sahipligi bolunebilen, fiyatlanabilen ve devredilebilen bir seye donusturdu.
Borsalar: piyasalarin bulusma yerine ihtiyaci vardi
Hisseler, tahviller ve poliçeler yayginlastikca traderlarin duzenli bulusma yerlerine ihtiyaci oldu. Erken borsalar tuccarlarin zaten toplandigi ticari sehirlerde buyudu. Amsterdam on yedinci yuzyilda aktif hisse islemleriyle un kazandi. Londra, Paris, New York ve diger merkezler kendi kurumlari, kurallari ve ritüelleriyle onu izledi.
Fiyat kesfi: piyasa kamusal sohbete donustu
Bir hisse fiyati yalnizca sayi degildir. Gelecege dair sikistirilmis bir tartismadir. Alicilar ve saticilar anlasamaz, haberler beklentileri degistirir ve likidite fiyatlarin ne kadar hizli hareket edecegini belirler. Borsalar inancin, korkunun, bilginin ve sermayenin her gun bulustugu kamusal bir alan yaratti. Bu yuzden piyasalar bir anda rasyonel, bir anda duygusal gorunebilir.
Tahviller, bankalar ve spekulasyon
Borsalar hicbir zaman tek basina var olmadi. Bankalar, devlet borcu, sigorta ve emtia piyasalariyla birlikte buyuduler. Tahviller devletleri ve altyapiyi finanse etti. Bankalar varliklara karsi kredi verdi. Spekulatorler kisa vadeli kazanc aradi. Bazen bu gercek buyume urettti; bazen balon yaratti. South Sea balonu, demiryolu cilginliklari ve sonraki krizler piyasalarin hem yeniligi hem de yanilsamayi buyutebilecegini gosterdi.
Modern islem: hiz oyunu degistirdi
Yirminci ve yirmi birinci yuzyilda islemler kagit fişlerden ve bagiran salonlardan elektronik emir defterlerine tasindi. Bilgi makine hizinda akmaya basladi. Endeks fonlari, turevler, yuksek frekansli islemler ve kuresel platformlar piyasalari daha genis ve daha hizli hale getirdi. Siradan insanlar erisim kazandi, fakat profesyonel hiz ve veri avantajlari da buyudu.
Ikinci bolumun dersi
Borsalar sahipligi, borcu ve beklentiyi alinir satilir enstrumanlara donusturdu. Kapitalizmi daha olceklenebilir hale getirdi, ama anlatilara, kaldiraca ve panige daha hassas kildi. Degerin temsil edilebilecegi, fiyatlanabilecegi ve kuresel olarak alinir satilir hale gelebilecegi fikri dijital varliklara zemin hazirlar.